Conflicten worden opgevoerd, kandidaten worden tot het uiterste gedreven en ook gokken en geld spelen opvallend vaak een prominente rol. Nederland manoeuvreert zich meestal tussen regelgeving en de publieke opinie, maar in het buitenland is men minder terughoudend. Wat is de reden en waarom zijn buitenlandse realityformats vaak zoveel brutaler?
Minder strenge regelgeving
Wet- en regelgeving spelen een grote rol. In veel landen zijn de regels rondom reality-tv minder strikt of anders ingericht. In Nederland gelden duidelijke richtlijnen voor wat wel en niet mag, zeker als het gaat om het tonen van risicovol gedrag. Programmamakers moeten rekening houden met de Mediawet en een kritisch publiek debat.
Dit is ook het geval voor spelprogramma's of programma's waar geld mee gemoeid is. In het buitenland zijn deze kaders vaak ruimer. In de VS bijvoorbeeld is gokken sterk verweven met entertainment. Realityprogramma’s waarin grote geldbedragen worden ingezet of gewonnen, roepen daar minder weerstand op dan bij ons. De minder strenge wetgeving is ook de reden waarom Nederlandse gokkers vaak hun heil zoeken bij een online casino buitenland: de bonussen zijn er vaak hoger, de inzetten ook en er komt minder administratieve rompslomp bij kijken om je te registreren of uit te laten betalen.
Een andere tv-cultuur
Een belangrijke verklaring ligt ook in de mediacultuur. In landen als de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk is commerciële televisie heel dominant. Zenders concurreren hevig om kijkcijfers, wat leidt tot een voortdurende drang naar extremere formats. Reality-tv is daar niet alleen ontspanning, maar een volwaardige industrie waarin schokkende momenten, drama en controverse als noodzakelijke ingrediënten worden gezien. Reality-tv is goedkoop te produceren in vergelijking met dramaseries of grote fictieproducties, en sensationele formats kunnen enorme ratings opleveren. Hoe extremer het conflict, hoe meer kijkers worden aangetrokken en hoe lucratiever advertenties worden.
In Nederland is de publieke omroep sterker. Commerciële belangen zijn weliswaar belangrijk, maar het medialandschap is kleiner en zenders opereren vaak met een ander publiek in gedachten. Publieke omroepen, zoals NPO, hebben bovendien een educatieve en maatschappelijke verantwoordelijkheid, waardoor extreme vormen van voyeurisme en provocatie beperkt blijven. Ook commerciële zenders zoals RTL of SBS kiezen voor formats die wel spannend zijn, maar binnen sociaal aanvaardbare grenzen blijven.
Sensatie verkoopt, maar minder in Nederland
Een ander aspect is de internationale markt. Veel buitenlandse realityformats zijn ontworpen om wereldwijd verkocht te worden, denk maar aan Love Island of Expeditie Robinson. Om op te vallen tussen honderden andere shows, moeten ze steeds extremer zijn. Brutaliteit en expliciete conflicten maken een format namelijk makkelijker te verkopen.
Maar het publiek speelt een belangrijke rol. In sommige landen is de tolerantie voor expliciet gedrag en conflict groter. In de VS verwachten kijkers drama en sensatie en straffen ze zenders die te braaf zijn genadeloos af met lage kijkcijfers. In Nederland is het publiek kritischer en wordt er sneller gesproken over 'ordinair' of 'onverantwoord' entertainment. Denk maar aan het Britse datingprogramma 'Naked Attraction'. In 2018 werd door RTL 5/RTL XL een Nederlandse variant gemaakt, genaamd 'Undress for Love', maar dit werd al snel afgevoerd. Veel kijkers waren kritisch, en het format werd al als 'plat' of 'tenenkrommend' bestempeld. Dat betekent niet dat Nederlandse kijkers geen interesse hebben in schokkende formats, maar wel dat er een voortdurende spanning bestaat tussen wat scoort en wat maatschappelijk acceptabel wordt gevonden.
In Nederland is de cultuur over het algemeen meer gericht op entertainment dan op conflict. Reality-tv in Nederland, zoals Boer zoekt Vrouw of Expeditie Robinson, is vaak vriendelijker van toon en vermijdt extreme confrontaties. Hoewel programma's als 'Lang Leve de Liefde' soms het tegendeel bewijzen, hechten publiek en media toch meer waarde aan integriteit en respect, en er bestaat een grotere terughoudendheid tegenover programma’s die deelnemers psychologisch extreem testen, vooral psychologisch.
Psychologische druk als entertainment
Buitenlandse reality-tv staat erom bekend deelnemers bewust onder zware mentale druk te zetten. Lange draaidagen, slaapgebrek, alcohol en voortdurende competitie zijn geen uitzonderingen. Hierdoor ontstaat een cocktail die sterke emoties oproept en daarmee “goede televisie” oplevert.
In Nederland is er meer aandacht gekomen voor nazorg en mentale gezondheid van deelnemers. Incidenten uit het buitenland, waarbij kandidaten ernstige psychische klachten ontwikkelden, hebben het debat aangescherpt. Toch blijven ze in veel landen vinden dat de verantwoordelijkheid bij de deelnemer zelf ligt; niemand wordt verplicht om mee te doen.
Social media als katalysator
Clips van extreme confrontaties, uitdagende opdrachten of controversiële uitspraken verspreiden zich razendsnel. Hierdoor lijkt het alsof formats brutaler zijn dan ze daadwerkelijk zijn, simpelweg omdat de meest sensationele fragmenten het snelst viraal gaan.
Ook in Nederland groeit de druk op makers om meer spektakel te bieden. Programma’s als Temptation Island of Expeditie Robinson laten zien dat ook Nederlandse formats steeds brutaler kunnen worden. Social media fungeert dus eigenlijk als katalysator voor sensatie.
Nederland balanceert tussen amusement en verantwoordelijkheid, maar veel buitenlandse makers kiezen bewust voor de scherpe randjes. Het levert spectaculaire televisie op, maar roept ook vragen op over ethiek, bescherming van deelnemers en de normalisering van risicovol gedrag.
